Nork dio entsaladak udako plater bat direnik? Egia da lehenengo hotzak iristen direnean baratzeak tomate, pepino edo piperra bezalako fruituak emateari uzten diola, baina neguak berarekin hostodun barazki sorta ugaria ekartzen du. Hartara, hauen laguntzaz, entsalada erakargarri franko presta daitezke.
ERRUKULA. Eruca vesicaria
Barazki min eta atsegin hau zuzenean zoruan erein daiteke urtarrila eta urria bitartean- Besagainka edo lerrotan erein behar da. Baserri girokoa da eta oso ziklo azkarrekoa: erein eta 40 egunetara gutxi gora behera jan daiteke. Biltzea landareak moztuz egin ohi da, ez dira lurretik kendu behar, hartara bilketa gehiago egin ahalko dituzu. Gehiegizko eguzkiak mikaztu egiten ditu, 3-4 eguzki ordurekin nahikoa dute. Zure baratzean hezetasuna duen txoko bat aurkitzen baduzu, utz itzazu bertan lorera iritsi diren errukulak, horrela eurak bakarrik berrereingo dira.
ESPINAKA. Spinacia oleracea
Nahiz eta jende askok sukaldaturik bakarrik jaten dituen, espinaka gordina bere ehundura eta zaporearengatik ezaguna da. Ongarri organikoetan aberatsak diren lur emankorrak atsegin ditu. Ureztatzeak maiztasunarekin egin behar dira. Tenperatura leunak gustatzen zaizkio eta gutxienez 3-4 eguzki ordu. Ziklo laburreko barazkia da, erein eta 40 egunetara has daiteke bera jasotzen gutxi gora behera. Barietatea kontuan hartuz, urria eta otsaila bitartean lurrean erein behar da, edo urte guztian zehar (“Butterfly” barietatea soilik) 3-4 hazi 20 zentimetroko ereiten. Landare txikiek tamaina bat lortu dutenean, landare eta landareren artean 15 bat zentimetroko tartea utzi behar da. Hostoak apurka-apurka biltzen joan daiteke, nahiz eta hauek oso txikiak izan (baby). Dasta itzazu mahaspasa eta txigortutako pinaziekin nahasturik. Atondu itzazu gatz, limoi eta oliba olioz.
LORATEGIKO BERROA. Lepidium sativum
Lorategiko berroak ez du gehiegizko zuzeneko eguzkirik jasaten eta lurrean hezetasun konstantea behar du. Udazkenean erein dezakezu (iraila-urria) bestela negu bukaeran (otsaila-martxoa), hotza oso ongi jasaten du. Lur aberatsaren beharra du eta ureztatzeak erregularra izan beharko du. Landareek 20-30 zentimetroko altuera izan dezakete. Mustardaren antzeko zaporea du, eta zure entsalada berdeei zapore min bat emango die.
KANONIGOAK. Valerianella locusta
Delicatessen hau, lantzeko oso erraza da eta ziklo motzekoa: 50 egunetan gutxi gora behera zure kanonigoetaz disfrutatzen has zaitezke. Eguzki betearen eta zoru arin eta aberatsaren beharra dute. Lerroak eginez edo besagainka abuztu erdialdetik edo irailean, eremuaren arabera, landa daitezke. Izozteak jasateko gai dira. Landare txikiak argitu beharko dituzu, bakoitzaren artean 10 bat zentimetroko tartea utziz. Euren sustraien sistema ez da oso handia, beraz, ez zaie urik falta beharko. Bil itzazu piskanaka kontsumitu behar dituzun heinean euren itxura honda ez dadin eta bere zapore garratzaz goza ahal dezazun.
ESKAROLA. Cichorium endivia
Eskarola oso baserri giroko landarea da, edozein lur eta klimetara egokitzen dena. Gainera, eguzki-itzal giroan landa daiteke, 3-4 eguzki ordu nahikoak dituelako. Negua da hauentzat urtarorik egokiena eta hotzari beste hostodun barazkik baino hobe egiten diote aurre. Maiatzetik irailera bitartean ereiten dira hazitokietan edo lurrean zuzenean. 2-5 hilabeteren buruan, zure eskarolak biltzen hasteko moduan zaude. Udan landatzen baduzu, maiz ureztatu beharko duzu, bere sustraiei urik falta ez zaien, baina putzuak egitea eragotzi behar da eta era berean, lurreko gaineko aldea urarekin kontaktuan egotea galarazi behar da. Eskarolaren hosto berdeek zapore fuertea dute. Leuntasun handiagoa nahi baduzu, zuriketa prozesu bate gin dezakezu; teknika hau oso erraza da: hosto guztiak gora begira jarri behar dira eta soka batekin lotu behar dituzu; hamar bat egunen buruan, zurituta eta jateko prest egongo dira. Proba itzazu mingrana aleekin eta oliba olio, Jerezko ozpin eta gatzaren laguntzaz atonduta.
LETXUGA. Lactuca sativa
Badira neguko zikloa duten letxuga barietate batzuk, abuztutik azarora bitartean ereiten edo landatzen direnak. Hauek bi eta lau hilabete beranduago jasotzen dira, hau da, abendu eta martxoa bitartean. Hauxe da “Romana Inverna” barietatearen kasua, “Superinverna” sortarena hain zuzen, 30 bat zentimetroko hosto luzera du. Era berean, “Romana Valladolid” “Pucela” sorta, hosto lau eta zapore eta ehundura leuna dutenak. “Little Gem” letxuga-buruak ere, urtarriletik apirilera bitarte erein daitezke. Purpura edo berde koloreko “Hoja de Roble” barietateek oso ongi jasaten dute hotza. Azkenik kolore gorriko “Lollo” barietatea, leku epeletan negu gorrian ere landa daitekeena.
